Jak wspierać dziecko w radzeniu sobie z porażką?

Nie zawsze się udaje. I bardzo dobrze – bo to właśnie porażki uczą najwięcej. Ale żeby tak się stało, dziecko musi mieć przestrzeń na doświadczenie, przeżycie i zrozumienie niepowodzenia. Jak pomóc mu przejść przez frustrację, nie zniszczyć jego wiary w siebie i wzmacniać odporność psychiczną?

Porażka oczami dziecka

Dzieci postrzegają świat inaczej niż dorośli – są emocjonalne, konkretnie myślące, często czarno-białe: „udało się = jestem dobry”, „nie udało się = jestem beznadziejny”. Bez wsparcia dorosłego, nawet drobne niepowodzenia mogą zburzyć ich pewność siebie.

Co mówi psychologia?

Psycholożka Carol Dweck wyróżniła dwa typy nastawienia:
– fixed mindset: „albo jestem zdolny, albo nie”
– growth mindset: „jeśli się postaram, mogę się nauczyć”
Dzieci z nastawieniem na rozwój lepiej radzą sobie z porażkami.

Badania Dweck i Mueller (1998) pokazują, że dzieci chwalone za wysiłek, a nie za cechę, rzadziej się poddają i łatwiej podejmują kolejne próby po niepowodzeniu.

Martin Seligman udowodnił, że styl wyjaśniania porażek wpływa na odporność psychiczną i ryzyko depresji.

Jak wspierać dziecko w obliczu porażki?

1. Nazwij i uznaj emocje dziecka – nie mów: „Nie przesadzaj”, lecz „Widzę, że Ci smutno. To było dla Ciebie ważne.”
2. Nie rozwiązuj za dziecko – zapytaj: „Co możemy zrobić inaczej?”
3. Pokaż swoją własną porażkę – opowiedz, co Tobie się nie udało.
4. Chwal za wysiłek, nie za efekt – np. „Widzę, ile pracy w to włożyłeś.”
5. Zadbaj o poczucie bezpieczeństwa – dziecko musi wiedzieć, że nie traci miłości po niepowodzeniu.

Czego unikać?

– Oceniania: „Mówiłem, że się nie uda.”
– Ratowania na siłę: „Już ja to załatwię!”
– Wstydu i porównań: „Zobacz, jak Asia sobie poradziła.”

Odporność psychiczna to nie cecha wrodzona

To umiejętność, którą dziecko rozwija dzień po dniu – dzięki temu, że może próbować, doświadczać, przegrywać i być przy tym kochane. Nie chodzi o to, by dziecko nie przeżywało porażki. Chodzi o to, by wiedziało, że może przez nią przejść – i że to nie koniec, ale część drogi.

Bibliografia

• Dweck, C. S. (2006). Mindset: The New Psychology of Success. New York: Random House.

• Dweck, C. S., & Mueller, C. M. (1998). Praise for intelligence can undermine children’s motivation and performance. Journal of Personality and Social Psychology, 75(1), 33–52.

• Gerhardt, S. (2014). Znaczenie miłości. Jak uczucia wpływają na rozwój mózgu dziecka. Warszawa: Wydawnictwo MiND

• Seligman, M. E. P. (2007). Optymizmu można się nauczyć. Poznań: Media Rodzina.

• Seligman, M. E. P. (2011). Flourish: A Visionary New Understanding of Happiness and Well-being. New York: Free Press.