„Dlaczego moje dziecko nie chce się dzielić zabawkami?” – czy to oznacza, że jest egoistyczne?

„Podziel się z kolegą.”
„Nie bądź samolubny.”
„Przecież masz tyle zabawek.”

To jedne z najczęściej wypowiadanych zdań na placach zabaw, w przedszkolach i domach. Kiedy dziecko nie chce pożyczyć swojej zabawki, wielu rodziców odczuwa zakłopotanie. Pojawia się obawa, że dziecko jest egoistyczne, nieuprzejme lub nie potrafi współpracować z innymi.

Tymczasem z perspektywy rozwoju dziecka niechęć do dzielenia się jest zwykle czymś całkowicie naturalnym. Nie świadczy o braku empatii ani o błędach wychowawczych. Wręcz przeciwnie, często jest oznaką ważnego etapu rozwojowego.

Dlaczego dzielenie się jest dla dziecka takie trudne?

Dla dorosłego pożyczenie zabawki wydaje się prostą sprawą. Wiemy, że przedmiot do nas wróci, rozumiemy zasady wymiany i potrafimy spojrzeć na sytuację z perspektywy drugiej osoby.

Małe dziecko dopiero się tego uczy.

Dla kilkulatka ulubiona zabawka to nie tylko przedmiot. Często jest źródłem:

• poczucia bezpieczeństwa,
• kontroli nad sytuacją,
• komfortu emocjonalnego,
• poczucia własności.

Kiedy ktoś chce ją zabrać, dziecko może odczuwać realny dyskomfort lub niepokój.

Rozwój poczucia „moje”

Między drugim a czwartym rokiem życia dzieci intensywnie rozwijają poczucie własności.

Pojawiają się słowa:

• „moje”,
• „ja sam”,
• „to należy do mnie”.

Choć dla rodziców bywa to męczące, jest to bardzo ważny etap rozwoju.

Dziecko dopiero odkrywa, że:

• jest odrębną osobą,
• ma własne potrzeby,
• posiada rzeczy należące do niego.

Paradoksalnie, aby nauczyć się dzielenia, dziecko najpierw musi dobrze zrozumieć, czym jest własność.

Czy dziecko, które nie chce się dzielić, jest egoistyczne?

Nie.

Egoizm zakłada świadome ignorowanie potrzeb innych osób dla własnych korzyści.

Małe dziecko nie funkcjonuje jeszcze w taki sposób. Jego mózg nadal rozwija umiejętności związane z:

• kontrolą impulsów,
• rozumieniem perspektywy innych ludzi,
• przewidywaniem konsekwencji.

Dziecko, które nie chce oddać zabawki, zazwyczaj nie myśli:

„Nie obchodzi mnie ten kolega.”

Bardziej prawdopodobne jest:

„To moja ulubiona koparka i nie chcę jej teraz oddawać.”

Czy należy zmuszać dziecko do dzielenia się?

To pytanie budzi wiele emocji.

Wielu dorosłych uważa, że dziecko powinno być zmuszane do dzielenia się, aby nauczyć się uprzejmości.

Problem polega na tym, że przymus nie uczy hojności. Uczy jedynie podporządkowania.

Wyobraźmy sobie sytuację:

Przychodzi do nas gość i mówi:
„Masz ładny telefon. Daj mi go na godzinę.”

Większość dorosłych nie zgodziłaby się na taką propozycję. Jednocześnie często oczekujemy od dzieci, że bez oporu oddadzą swoje ulubione rzeczy.

Warto pamiętać, że dziecko również ma prawo do decydowania o swoich rzeczach.

Co zrobić, gdy inne dziecko chce zabawkę?

Zamiast zmuszać do oddania przedmiotu, można pomóc dzieciom znaleźć rozwiązanie.

Przykładowo:

• „Widzę, że oboje chcecie bawić się tą zabawką.”
• „Czy możemy poczekać, aż skończysz?”
• „Może znajdziemy inną zabawkę na ten moment?”

W ten sposób uczymy negocjacji, współpracy i szacunku dla granic.

Kiedy dzieci zaczynają dzielić się spontanicznie?

Prawdziwe dzielenie się pojawia się wtedy, gdy dziecko:

• czuje się bezpiecznie,
• rozumie pojęcie własności,
• rozwija empatię,
• nie jest zmuszane.

Badania pokazują, że wraz z wiekiem dzieci coraz częściej spontanicznie pomagają i dzielą się z innymi.

Jest to proces, który rozwija się stopniowo, a nie umiejętność pojawiająca się z dnia na dzień.

Jak wspierać naukę dzielenia się?

1. Bądź przykładem

Dzieci uczą się głównie przez obserwację.

Jeżeli widzą rodzica, który:

• dzieli się z innymi,
• pomaga,
• okazuje życzliwość,

naturalnie przyswajają takie zachowania.

2. Szanuj własność dziecka

Jeżeli chcemy, aby dziecko szanowało granice innych, warto szanować również jego granice.

Można powiedzieć:

„To Twoja zabawka. Możesz zdecydować, czy chcesz ją pożyczyć.”

Takie podejście buduje poczucie sprawczości i odpowiedzialności.

3. Doceniaj spontaniczne gesty

Zamiast wymuszać dzielenie się, warto zauważać momenty, kiedy dziecko robi to samo:

„Widzę, że pożyczyłeś klocki koledze. To było bardzo życzliwe.”

4. Rozmawiaj o emocjach

Pomagaj dziecku dostrzegać perspektywę innych:

• „Jak myślisz, co czuł kolega, kiedy nie miał czym się bawić?”
• „Co możemy zrobić, żeby oboje byli zadowoleni?”

To wspiera rozwój empatii.

A co, jeśli dziecko nigdy nie chce się dzielić?

Jeżeli sytuacja zdarza się sporadycznie, zwykle nie ma powodów do niepokoju.

Warto jednak przyjrzeć się bliżej, gdy dziecko:

• stale unika kontaktów społecznych,
• bardzo silnie reaguje na każdą próbę dotknięcia jego rzeczy,
• przejawia trudności w wielu obszarach relacji z rówieśnikami.

W takich sytuacjach pomocna może być konsultacja ze specjalistą, aby lepiej zrozumieć przyczyny zachowania.

Najważniejsze, co warto zapamiętać

Dziecko, które nie chce pożyczyć swojej zabawki, nie musi być egoistyczne, rozpieszczone ani źle wychowane.

Najczęściej:

• chroni coś, co jest dla niego ważne,
• rozwija poczucie własności,
• uczy się granic,
• dopiero zdobywa umiejętność patrzenia z perspektywy innych osób.

Dzielenie się nie rodzi się z przymusu. Rodzi się z poczucia bezpieczeństwa, empatii i doświadczenia szacunku dla własnych granic.

Dlatego zamiast pytać:

„Dlaczego moje dziecko nie chce się dzielić?”

warto czasem zapytać:

„Czego moje dziecko uczy się właśnie dzięki temu doświadczeniu?”

---

Bibliografia

1. Brownell C.A., Early development of sharing and helping behaviors in children, „Child Development Perspectives”, 2013.
2. Tomasello M., Why We Cooperate, MIT Press, 2009.
3. Hoffman M.L., Empathy and Moral Development, Cambridge University Press, 2000.
4. Berk L.E., Development Through the Lifespan, Pearson, 2022.
5. Juul J., Twoje kompetentne dziecko, MiND, 2012.
6. Siegel D.J., Bryson T.P., The Whole-Brain Child, Bantam Books, 2011.