Rodzic czy przyjaciel nastolatka? Dlaczego to fałszywy wybór

Okres dorastania to czas, który dla wielu rodziców bywa równie wymagający, jak pierwsze lata życia dziecka. Nastolatek zaczyna coraz częściej spędzać czas z rówieśnikami, potrzebuje więcej prywatności, podważa zdanie rodziców i niejednokrotnie sprawia wrażenie, jakby przestał ich potrzebować.

W tym momencie pojawia się pytanie, które zadaje sobie wielu rodziców:

„Czy powinienem być dla swojego nastolatka bardziej rodzicem czy przyjacielem?”

Choć może się wydawać, że trzeba wybrać jedną z tych ról, współczesna psychologia rozwojowa pokazuje, że jest to fałszywy dylemat. Nastolatek nie potrzebuje ani surowego kontrolera, ani „kumpla”, który zrezygnuje z wyznaczania granic. Potrzebuje rodzica, który potrafi połączyć bliskość z odpowiedzialnym przewodnictwem.

Dorastanie to czas oddzielania się, a nie odrzucania rodziców

Jednym z najważniejszych zadań rozwojowych okresu adolescencji jest budowanie własnej tożsamości i stopniowe zdobywanie autonomii.

Oznacza to, że nastolatek:

• chce sam podejmować decyzje,
• częściej kwestionuje zdanie dorosłych,
• większą wagę przywiązuje do opinii rówieśników,
• potrzebuje więcej prywatności.

Dla rodziców takie zachowania mogą być bolesne. Łatwo odnieść wrażenie, że dziecko się oddala lub przestaje szanować rodzinę.

Badania pokazują jednak, że większa potrzeba autonomii jest naturalnym etapem rozwoju i nie oznacza osłabienia więzi z rodzicami. Wręcz przeciwnie, większość nastolatków, mimo większej niezależności, nadal postrzega rodziców jako najważniejsze źródło bezpieczeństwa emocjonalnego.

Dlaczego rodzic nie powinien być „najlepszym przyjacielem”?

Przyjaciel i rodzic pełnią zupełnie różne role.

Przyjaciele są partnerami, mają podobny poziom odpowiedzialności, wspólnie podejmują decyzje i wzajemnie oczekują wsparcia.

Rodzic natomiast odpowiada za:

• bezpieczeństwo dziecka
• wyznaczanie granic
• podejmowanie trudnych decyzji
• wspieranie rozwoju emocjonalnego

Jeżeli rodzic próbuje za wszelką cenę stać się „kolegą”, może nieświadomie zrezygnować z funkcji, której nastolatek nadal bardzo potrzebuje, czyli funkcji przewodnika.

Paradoksalnie to właśnie jasne granice zwiększają poczucie bezpieczeństwa, nawet jeśli nastolatek głośno przeciwko nim protestuje.

Czy autorytet oznacza surowość?

Jeszcze kilkanaście lat temu autorytet kojarzono głównie z posłuszeństwem i dyscypliną.

Obecnie wiemy, że autorytet buduje się przede wszystkim poprzez relację.

Badania prowadzone przez psychologa Laurence Steinberg pokazują, że nastolatki najlepiej funkcjonują w rodzinach, w których rodzice łączą:

• wysokie wsparcie emocjonalne,
• zainteresowanie życiem dziecka,
• jasno określone granice,
• zachęcanie do samodzielności.

Taki styl wychowania wiąże się z lepszym zdrowiem psychicznym, wyższą samooceną, lepszymi wynikami w nauce oraz mniejszym ryzykiem zachowań problemowych.

Nastolatek potrzebuje autonomii, ale nie samotności

Rodzice często mówią:

„On już nic mi nie opowiada.”

„Wszystko wie lepiej.”

„Liczą się tylko koledzy.”

To naturalne, że grupa rówieśnicza zaczyna odgrywać ogromną rolę. Dzięki niej nastolatek uczy się budowania własnej tożsamości, współpracy i rozwiązywania konfliktów.

Nie oznacza to jednak, że rodzice przestają być ważni.

Badania nad przywiązaniem pokazują, że nawet jeśli nastolatki coraz więcej czasu spędzają z rówieśnikami, to w sytuacjach kryzysowych najczęściej nadal szukają wsparcia u rodziców. Szczególnie wtedy, gdy wcześniej doświadczyły z nimi bezpiecznej relacji.

Jak budować relację z nastolatkiem?

Słuchaj więcej, niż mówisz

Nastolatki często nie oczekują gotowych rozwiązań. Chcą mieć poczucie, że zostały wysłuchane.

Zanim udzielisz rady, spróbuj zapytać:

• „Jak Ty to widzisz?”
• „Co było dla Ciebie najtrudniejsze?”
• „Czego teraz najbardziej potrzebujesz?”

Szanuj potrzebę prywatności

Prywatność nie oznacza, że dziecko coś ukrywa.

Jest jednym z elementów budowania niezależności.

Oczywiście rodzic nadal powinien interesować się życiem nastolatka, ale warto robić to z ciekawością, a nie z podejrzliwością.

Stawiaj granice z szacunkiem

Granice są wyrazem troski, a nie braku zaufania.

Nastolatkowi łatwiej zaakceptować zasady, jeśli rozumie ich sens i ma możliwość współuczestniczenia w ich ustalaniu.

Nie bój się powiedzieć „nie”

Rodzic nie zawsze będzie lubiany.

I to jest w porządku.

Czasami najważniejsze decyzje wychowawcze budzą sprzeciw dziecka, ale jednocześnie dają mu poczucie, że dorosły potrafi zadbać o jego bezpieczeństwo.

Czego unikać?

Relację z nastolatkiem najczęściej osłabiają:

• ciągłe ocenianie i krytykowanie
• zawstydzanie
• porównywanie do innych
• nadmierna kontrola
• lekceważenie emocji
• próba bycia „najlepszym kumplem” kosztem odpowiedzialności

Najważniejsze, co warto zapamiętać

Nastolatek nie potrzebuje rodzica, który będzie udawał jego rówieśnika.

Nie potrzebuje też rodzica, który będzie wyłącznie kontrolował i wydawał polecenia.

Potrzebuje dorosłego, który pozostanie blisko, nawet wtedy, gdy dziecko mówi: „Daj mi spokój”.

Rodzica, który potrafi wysłuchać, ale także powiedzieć „nie”.

Rodzica, który daje przestrzeń do samodzielności, jednocześnie pozostając bezpieczną przystanią.

Bo choć nastolatek coraz częściej odwraca się w stronę świata, dobrze jest wiedzieć, że kiedy będzie tego potrzebował, w domu wciąż czeka ktoś, kto nie oceni, nie wyśmieje i nie odwróci się plecami.

To właśnie taka relacja najskuteczniej wspiera młodego człowieka w drodze do dorosłości.

---

Bibliografia

1. Steinberg, L. (2014). Age of Opportunity: Lessons from the New Science of Adolescence. Houghton Mifflin Harcourt.
2. Steinberg, L. (2001). We Know Some Things: Parent–Adolescent Relationships in Retrospect and Prospect. Journal of Research on Adolescence, 11(1), 1–19.
3. Steinberg, L., & Silverberg, S. B. (1986). The Vicissitudes of Autonomy in Early Adolescence. Child Development, 57(4), 841–851.
4. Bowlby, J. (1969). Attachment and Loss. Vol. 1: Attachment. Basic Books.
5. Ainsworth, M. D. S., Blehar, M. C., Waters, E., & Wall, S. (1978). Patterns of Attachment. Lawrence Erlbaum Associates.