Rodzeństwo to najdłuższa relacja w życiu człowieka. Czy pomagamy dzieciom ją budować?

Za kilka, kilkanaście lub kilkadziesiąt lat Ciebie może już nie być.

To trudna myśl. Ale jednocześnie przypomina o czymś niezwykle ważnym.

Jest duża szansa, że obok Twojego dziecka nadal będzie jego brat lub siostra. To właśnie rodzeństwo często jako jedyne pamięta te same wakacje, rodzinne tradycje, zapach domu rodzinnego czy historie opowiadane przez dziadków. To osoby, które dzielą wspólne doświadczenia i rozumieją się w sposób, którego nikt z zewnątrz nie jest w stanie w pełni odtworzyć.

Dlatego każdego dnia wychowujemy nie tylko dzieci.

Wychowujemy relację, która może towarzyszyć im przez całe życie.

Rodzeństwo – wyjątkowa więź

Relacja między rodzeństwem jest jedną z najdłuższych relacji w życiu człowieka. Często trwa dłużej niż relacja z rodzicami, partnerem czy przyjaciółmi.

Badania pokazują, że jakość więzi z rodzeństwem może mieć wpływ na zdrowie psychiczne, umiejętności społeczne, poczucie bezpieczeństwa i dobrostan również w dorosłym życiu. Bliska relacja z bratem lub siostrą wiąże się z większym wsparciem emocjonalnym, lepszym radzeniem sobie ze stresem i większym poczuciem przynależności.

Nie oznacza to, że rodzeństwo musi być nierozłączne.

Oznacza natomiast, że sposób budowania tej relacji w dzieciństwie może mieć znaczenie przez kolejne dziesięciolecia.

Rodzice nie wychowują tylko dzieci

Kiedy w domu pojawia się więcej niż jedno dziecko, łatwo skupić się na potrzebach każdego z nich z osobna.

Dbamy o rozwój starszego.

Usypiamy młodsze.

Pomagamy odrabiać lekcje.

Organizujemy zajęcia.

To wszystko jest ważne.

Jednak pomiędzy tymi codziennymi obowiązkami dzieje się jeszcze coś.

Każdego dnia dzieci uczą się, jak być rodzeństwem.

Uczą się:

• współpracy,
• rozwiązywania konfliktów,
• dzielenia się uwagą rodziców,
• przepraszania,
• wybaczania,
• wspierania siebie nawzajem.

I właśnie tutaj rola rodziców jest nie do przecenienia.

Kłótnie nie oznaczają, że relacja jest zła

Wielu rodziców martwi się, gdy dzieci nieustannie się sprzeczają.

Tymczasem konflikty między rodzeństwem są naturalnym elementem rozwoju.

To właśnie podczas codziennych sporów dzieci uczą się:

• negocjowania
• kompromisu
• regulowania emocji
• dostrzegania perspektywy drugiej osoby

Problemem nie są więc same kłótnie.

Problem pojawia się wtedy, gdy dzieci nie otrzymują wsparcia w uczeniu się, jak je rozwiązywać.

Rolą rodzica nie jest wyeliminowanie wszystkich konfliktów, ale pokazanie dzieciom, że nawet po trudnej sytuacji można wrócić do rozmowy, przeprosić i odbudować relację.

To, co najbardziej osłabia więź między rodzeństwem

Choć rodzice zwykle chcą dobrze, niektóre codzienne komunikaty mogą nieświadomie budować rywalizację zamiast bliskości.

Porównywanie

„Zobacz, siostra już posprzątała.”

„Brat był w twoim wieku dużo spokojniejszy.”

Takie zdania rzadko motywują.

Znacznie częściej sprawiają, że dzieci zaczynają postrzegać siebie jako konkurentów.

Etykietowanie

„Ty jesteś tym odpowiedzialnym.”

„Ona jest tą zdolną.”

„On zawsze rozrabia.”

Dzieci bardzo szybko zaczynają wierzyć w przypisane im role.

Z czasem trudno im z nich wyjść, a rodzeństwo również zaczyna patrzeć na siebie przez pryzmat tych etykiet.

Oczekiwanie, że starsze dziecko „powinno ustąpić”

Starsze rodzeństwo często słyszy:

„Ty jesteś starszy, więc odpuść.”

„Bądź mądrzejszy.”

Choć czasem wynika to z potrzeby szybkiego zakończenia konfliktu, może prowadzić do poczucia niesprawiedliwości i nadmiernej odpowiedzialności.

Starsze dziecko nadal jest dzieckiem i również potrzebuje wsparcia, zrozumienia oraz prawa do własnych emocji.

Jak budować więź między rodzeństwem?

Nie ma jednego przepisu na idealne relacje.

Są jednak codzienne drobiazgi, które mają ogromne znaczenie.

Doceniaj współpracę

Zamiast zwracać uwagę wyłącznie na konflikty, zauważaj momenty, gdy dzieci:

• pomagają sobie
• wspólnie rozwiązują problem
• dzielą się
• okazują troskę

To wzmacnia zachowania, które chcemy rozwijać.

Nie zmuszaj do natychmiastowych przeprosin

Przeprosiny mają wartość wtedy, gdy wynikają ze zrozumienia.

Lepiej pomóc dzieciom nazwać emocje i znaleźć sposób naprawienia sytuacji, niż wymuszać słowo „przepraszam”.

Twórz wspólne doświadczenia

Rodzinne gry, wspólne gotowanie, wyjazdy czy wieczorne rozmowy budują wspomnienia, które stają się fundamentem relacji.

Nie chodzi o kosztowne atrakcje.

Najsilniejsze więzi często rodzą się podczas zwykłej codzienności.

Pamiętaj, że każde dziecko potrzebuje indywidualnego czasu

Bliska relacja między rodzeństwem nie oznacza, że dzieci przestają potrzebować wyłącznej uwagi rodzica.

Krótki spacer, wspólna książka czy rozmowa tylko z jednym dzieckiem pomagają budować poczucie bezpieczeństwa i zmniejszają rywalizację o uwagę.

Co mówią badania?

Badania pokazują, że ciepłe relacje między rodzeństwem wiążą się z lepszym funkcjonowaniem emocjonalnym, większą empatią, lepszymi kompetencjami społecznymi i mniejszym ryzykiem występowania problemów psychicznych w późniejszym życiu. Z kolei przewlekła, nierozwiązywana wrogość między rodzeństwem może zwiększać ryzyko trudności emocjonalnych i problemów w relacjach interpersonalnych.

Naukowcy podkreślają również, że ogromny wpływ na jakość relacji między rodzeństwem mają postawy rodziców – sposób rozwiązywania konfliktów, unikanie porównywania dzieci oraz tworzenie atmosfery wzajemnego szacunku i współpracy.

Najważniejsze, co warto zapamiętać

Być może za kilkadziesiąt lat Twoje dzieci będą siedzieć przy jednym stole podczas rodzinnych świąt.

Będą wspominać wspólne wakacje.

Śmiać się z dziecięcych przygód.

Albo wspierać się w jednym z najtrudniejszych momentów życia.

Nie mamy wpływu na to, jak potoczą się ich losy.

Mamy jednak wpływ na to, czego nauczą się dziś.

Każda rozmowa o emocjach.

Każde wspólne rozwiązanie konfliktu.

Każdy moment, w którym zamiast porównywać dzieci, pomagamy im zrozumieć siebie nawzajem.

To właśnie z tych codziennych chwil powstaje relacja, która może trwać przez całe życie.

Bo największym prezentem, jaki możemy dać naszym dzieciom, nie zawsze są rzeczy.

Czasem jest nim brat lub siostra, z którymi będą chcieli zostać blisko również wtedy, gdy dorosną.

---

Bibliografia

1. Dunn, J. (2002). Sibling Relationships. W: Smith, P. K., & Hart, C. H. (red.), Blackwell Handbook of Childhood Social Development. Blackwell Publishing.
2. Kramer, L. (2010). The Essential Ingredients of Successful Sibling Relationships: An Emerging Framework for Advancing Theory and Practice. Child Development Perspectives, 4(2), 80–86.
3. Buist, K. L., Deković, M., & Prinzie, P. (2013). Sibling Relationship Quality and Psychopathology of Children and Adolescents: A Meta-Analysis. Clinical Psychology Review, 33(1), 97–106.
4. McHale, S. M., Updegraff, K. A., & Whiteman, S. D. (2012). Sibling Relationships and Influences in Childhood and Adolescence. Journal of Marriage and Family, 74(5), 913–930.
5. Volling, B. L. (2012). Family Transitions Following the Birth of a Sibling: An Empirical Review of Changes in the Firstborn’s Adjustment. Psychological Bulletin, 138(3), 497–528.
6. Feinberg, M. E., Solmeyer, A. R., & McHale, S. M. (2012). The Third Rail of Family Systems: Sibling Relationships, Mental and Behavioral Health, and Preventive Intervention in Childhood and Adolescence. Clinical Child and Family Psychology Review, 15(1), 43–57.